Ojciec Rafała, malarz; jeden z gł. przedstawicieli symbolizmu przełomu wieków; studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie (m.in. u J. Matejki) oraz w École des Beaux-Arts w Paryżu; od 1897 czł. stow. Sztuka; 1896-1900 oraz 1912-21 prof. ASP w Krakowie; początkowo tworzył wiejskie sceny rodzajowe; 1882-95, nawiązując do twórczości J. Słowackiego i A. Grottgera, namalował wiele realist. obrazów o tematyce związanej z martyrologią narodu pol. po powstaniu styczniowym (Niedziela w kopalni 1882, Na etapie 1883, Wigilia zesłańców 1892), odznaczających się brun., monochromatycznym kolorytem; ok. 1890 zwrócił się w stronę symbolizmu - stworzył odrębny styl, łączący baśniowość i realizm, operował żywą gamą barwną o kontrastowych zestawieniach. W obrazach pełnych nastroju smutku i zadumy powracają metaforycznie ujęte treści patriotyczne i poet., postaciom realnym towarzyszą często fauny, chimery itp. (Introdukcja 1890, Melancholia 1890-94, Błędne koło 1895-97, wiele wersji tematów Zatruta studnia i Thanatos). Malował też portrety (Hamlet polski - portret A. Wielopolskiego 1903, Władysław Reymont 1905, liczne autoportrety), również o wymowie alegor.-symbol., komponowane przeważnie na tle pejzażowym. Twórczość Malczewskiego jest zaliczana do najwybitniejszych zjawisk w nowocz. sztuce polskiej.

Nowa encyklopedia powszechna PWN