Malarz; najwybitniejszy przedstawiciel
pol. malarstwa hist. XIX w.; 1852-58 studiował w Szkole Sztuk Pięknych
w Krakowie (u W.K. Stattlera i W. Łuszczkiewicza), 1858 - w Monachium
(u H. Anschütza); od 1864 czł. Tow. Nauk. w Krakowie i wielu akad. zagr.;
od 1873 dyr. Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie; odbył wiele podróży zagr.
(Paryż, Wiedeń, Turcja, Czechy, Węgry, Włochy) i po Polsce. Od poł. lat
50. tworzył obrazy gł. z dziejów ojczystych, poprzedzone wnikliwymi studiami
hist. i zabytkoznawczymi; gł. dzieła: Stańczyk (1862), Kazanie Skargi
(1864), Rejtan (1866), Unia Lubelska (1869), Stefan Batory pod Pskowem
(1872), Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874), Bitwa pod Grunwaldem (1878),
Hołd pruski (1882), Sobieski pod Wiedniem (1883), Kościuszko pod Racławicami
(1888), Konstytucja 3 maja (1891), oraz cykl Dzieje cywilizacji w Polsce
(1889). Większość z nich to ogromnych rozmiarów kompozycje o wielkiej
sile wyrazu, które cechuje połączenie realist. obserwacji i dokumentalnej
precyzji szczegółów z przejaskrawioną gestykulacją i dynamicznymi układami
kompozycyjnymi całości obrazu. Matejko był jednym z największych pol.
portrecistów, m.in. portrety: żony w sukni ślubnej (1879), A. Potockiego
(1890), S. Tarnowskiego (1890), znakomity Autoportret artysty (1892).
Zaprojektował jedno z największych dzieł pol. malarstwa monumentalnego
- polichromię w Kościele Mariackim w Krakowie (1899-91); dużą popularność
zyskał cykl rysunków Poczet królów i książąt polskich (1890) oraz album
Ubiory w Polsce (1860). Uczniami Matejki byli m.in.: M. Gottlieb, J. Malczewski,
J. Mehoffer, S. Wyspiański. Dzieła Matejki, stanowiące swoisty wykład
historiozoficzny, przesycone głębokim patriotyzmem ukazywały społeczeństwu
pol. wizję przeszłości i miały duży wpływ na umacnianie świadomości narodowej.
Podczas II wojny świat. najważniejsze dzieła Matejki zostały ukryte (np.
Bitwę pod Grunwaldem zakopano w Lublinie); obecnie znajdują się gł. w
zbiorach Muzeów Nar. w Krakowie i w Warszawie oraz na Zamku Królewskim
w Warszawie. W domu rodzinnym Matejki w Krakowie mieści się Muzeum Jana
Matejki.
Malarz; najwybitniejszy przedstawiciel
pol. malarstwa hist. XIX w.; 1852-58 studiował w Szkole Sztuk Pięknych
w Krakowie (u W.K. Stattlera i W. Łuszczkiewicza), 1858 - w Monachium
(u H. Anschütza); od 1864 czł. Tow. Nauk. w Krakowie i wielu akad. zagr.;
od 1873 dyr. Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie; odbył wiele podróży zagr.
(Paryż, Wiedeń, Turcja, Czechy, Węgry, Włochy) i po Polsce. Od poł. lat
50. tworzył obrazy gł. z dziejów ojczystych, poprzedzone wnikliwymi studiami
hist. i zabytkoznawczymi; gł. dzieła: Stańczyk (1862), Kazanie Skargi
(1864), Rejtan (1866), Unia Lubelska (1869), Stefan Batory pod Pskowem
(1872), Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874), Bitwa pod Grunwaldem (1878),
Hołd pruski (1882), Sobieski pod Wiedniem (1883), Kościuszko pod Racławicami
(1888), Konstytucja 3 maja (1891), oraz cykl Dzieje cywilizacji w Polsce
(1889). Większość z nich to ogromnych rozmiarów kompozycje o wielkiej
sile wyrazu, które cechuje połączenie realist. obserwacji i dokumentalnej
precyzji szczegółów z przejaskrawioną gestykulacją i dynamicznymi układami
kompozycyjnymi całości obrazu. Matejko był jednym z największych pol.
portrecistów, m.in. portrety: żony w sukni ślubnej (1879), A. Potockiego
(1890), S. Tarnowskiego (1890), znakomity Autoportret artysty (1892).
Zaprojektował jedno z największych dzieł pol. malarstwa monumentalnego
- polichromię w Kościele Mariackim w Krakowie (1899-91); dużą popularność
zyskał cykl rysunków Poczet królów i książąt polskich (1890) oraz album
Ubiory w Polsce (1860). Uczniami Matejki byli m.in.: M. Gottlieb, J. Malczewski,
J. Mehoffer, S. Wyspiański. Dzieła Matejki, stanowiące swoisty wykład
historiozoficzny, przesycone głębokim patriotyzmem ukazywały społeczeństwu
pol. wizję przeszłości i miały duży wpływ na umacnianie świadomości narodowej.
Podczas II wojny świat. najważniejsze dzieła Matejki zostały ukryte (np.
Bitwę pod Grunwaldem zakopano w Lublinie); obecnie znajdują się gł. w
zbiorach Muzeów Nar. w Krakowie i w Warszawie oraz na Zamku Królewskim
w Warszawie. W domu rodzinnym Matejki w Krakowie mieści się Muzeum Jana
Matejki.